Jubileum FSC
Donderdag 21 oktober 2010 van 10.00-16.00 uur
Om haar 25-jarig bestaan te vieren organiseert het Franciscaans Studiecentrum op 21 oktober 2010 een studiedag, getiteld De crisis als kans: een franciscaanse visie op de huidige crisis.
Plaats: Boothzaal van de Universiteitsbibliotheek Uithof, Heidelberglaan 3, Utrecht.
Jubileum FSC
Donderdag 21 oktober 2010 van 10.00-16.00 uur
Om haar 25-jarig bestaan te vieren organiseert het Franciscaans Studiecentrum op 21 oktober 2010 een studiedag, getiteld De crisis als kans: een franciscaanse visie op de huidige crisis.
Plaats: Boothzaal van de Universiteitsbibliotheek Uithof, Heidelberglaan 3, Utrecht.
Voorlopig programma:
| 10.00 uur | Ontvangst en inschrijving met koffie en thee |
| 10.15 uur | Opening door Bert de Jong, dagvoorzitter
Waarin de aanleiding van de studiedag – 25 jaar FSC op de academie – en de vraag naar de relevantie van de Franciscaanse spiritualiteit voor de academie en de samenleving.
Vandaag is de vraagstelling toegespitst op de crisis. |
| 10.30 uur | Johan Graafland
In welke crisis leven wij eigenlijk? Het economisch debacle dringt pijnlijk tot de mensen door, de politieke ontwikkelingen zijn niet erg rooskleurig, we worden van tijd tot tijd
op de klimatologische ontwikkelingen gewezen en onze rol daarin. De kerken lijken op het eerste gezicht hun relevantie te hebben verloren. Is dat omdat niemand wil luisteren of
omdat zij geen antwoord hebben? Wat mag een samenleving van de kerk en de theologie verlangen? |
| 11.30 uur | Koffie en thee |
| 11.45 uur | Jean-François Godet (Franciscan Institute, St. Bonaventure)
Franciscus van Assisi leefde in een eindtijd. Veel mensen verwachtten het spoedige einde van de wereld. En inderdaad liep de oude wereld, die van de Middeleeuwen ten einde.
We kunnen nu zeggen dat er de nieuwe tijd er zat aan te komen, maar dat wisten Franciscus en zijn tijdgenoten natuurlijk niet. Tegen welke crises liep hij op? En
vooral: wat was zijn antwoord op de crises van zijn tijd? Zijn Franciscus' antwoorden relevant voor de huidige crisis? Wat heeft het historische besef en wat hebben de oude antwoorden ons te bieden? |
| 12.45 uur | Lunch |
| 13.30 uur | Willem Marie Speelman
Waarin de wederzijdse relevantie van Franciscus en de huidige samenleving wordt gethematiseerd. Wat betekent het de crisis als kans te zien. En wie moet die kans nemen?
Wat zullen we bereid zijn te verliezen? Waarom zijn we zonder crisis slechter af? |
| 14.30 uur | Koffie en thee |
| 14.45 uur | Gerard Pieter Freeman: 25 jaar Franciscaanse spiritualiteit, theologie en geschiedenis op de academie
Waarin de wederzijdse relevantie van Franciscus en de academie wordt gethematiseerd. Hoe verandert Franciscus als hij op de academie verschijnt, en hoe zou de academie kunnen veranderen als
zij eens zou luisteren naar zijn boodschap? |
| 15.15 uur | Jan van den Eijnden: Epiloog
Waarin de eindjes aan elkaar geknoopt worden: zoals u vandaag hebt kunnen meemaken is het FSC buitengewoon relevant voor de academie en vice versa. |
| 15.45 uur | Aanbieding van het boek Franciscaanse Spiritualiteit: een Groeiende Gemeenschap |
| 16.00 uur | Borrel |
In 2010 is het 25 jaar geleden dat het Franciscaans Studiecentrum een samenwerkingsovereenkomst sloot met de Katholieke Theologische Hogeschool Utrecht; deze Hogeschool is een van
de rechtsvoorgangers van de Faculteit Katholieke Theologie, die thans deel uitmaakt van de Universiteit van Tilburg. Aldus werd het FSC een onderdeel van de academische gemeenschap.
De directeur van het FSC is bijzonder hoogleraar aan de UvT, hij en ook de medewerkers van het FSC participeren in het onderwijs, het onderzoek en de maatschappelijke dienstverlening van de
FKT respectievelijk de UvT.
Na het financiële debacle van 2009 groeit wereldwijd het besef dat de economie waarin wij leven eindig is. De groeiende markten in Azië bieden bedrijven wellicht nog tijdelijk uitkomst,
maar wanneer de grondstoffen op raken zal de economie fundamenteel veranderen. In samenhang hiermee groeit het besef dat wij niet straffeloos het milieu kunnen vervuilen ten behoeve van onze economie.
Het eerste dat wij mensen voelen is een verwachting van schaarste. En de eerste reactie daarop is de eigen behoefte te vervullen – hoe dan ook. Maar dat brengt de crisis alleen maar dichterbij.
De crisis is nauw verbonden met het fenomeen van geld, dit betalingsmiddel dat in de late middeleeuwen dé maatstaf werd om de waarde van iets te bepalen. Volgens de filosoof Kees Vuyk is vooral
de laatste decennia de waarde omgewaardeerd naar prijs: "De waarde van kunst is eenvoudig haar prijs op de markt." (Het menselijk teveel, p. 25). Maar op de markt blijkt het geld zelf sterk
in waarde (prijs) te kunnen stijgen en dalen. De crisis die wij nu meemaken is daarom niet zomaar een kwestie van schaarste, maar een kwestie van waarden.
Geld verandert de waarden. Kathleen Vohs, sociaal-psychologe van de Stanford Graduate School of Business in Minnesota, toont aan dat geld mensen individualistisch maakt, minder behulpzaam en
ook minder hulpvragend. Ze toont eigenlijk aan wat wij al heel lang weten: geld drijft mensen uit elkaar en maakt dus niet gelukkig. Zie "Money Makes People Less Socially Focussed" op
youtube.com. Het is hoog tijd dat wij terugkeren tot de fundamentele waarden van onze menselijkheid en tot de
fundamenten van ons samenleven. Wat is ons dat waard?
Bernd Kluge spreekt van een monetarisering van de samenleving in de dertiende eeuw (Geld im Mittelalter, p. 29). Franciscus leefde dus in een tijd waarin de geldeconomie sterk
aan belang won, en staat dus in zekere zin aan het begin van onze economie. Zijn absoluut afwijzende reactie op geld is bekend. Na zijn bekering wilde hij zelfs geen munten aanraken.
Hij zocht naar een evangelisch leven, en dat was een economie zonder bezit en vooral zonder geld. Maar wat voor uitkomst bood hij dan? Wat voor economie stond Franciscus voor?
Om een begin van een antwoord te formuleren, zou ik behalve naar de franciscaanse visie op armoede (Franciscaans Leven 90, 3, 2007) willen kijken naar een franciscaanse visie op gemeenschap.
Om kort te gaan kunnen wij twee soorten gemeenschap onderscheiden. De economische samenleving die wij kennen is een gemeenschap, gebaseerd op een tekort: wij zijn elkaar permanent iets schuldig.
Maar de franciscaanse gemeenschap is gebaseerd op overvloed: wij delen allen samen de gehele schepping in de overvloed van Gods genade. Het zogenaamde tekort van Franciscus, namelijk de gelofte
zonder enig bezit te leven, blijkt uiteindelijk geen tekort te zijn, omdat het een bezitloosheid is van mensen die alles delen. Exemplarisch voor de economische samenleving – die ik de
gemeenschap van het tekort noem – is de beroemde analyse van de gift in Essai sur le don van de socioloog Marcel Mauss uit 1922. Die andere gemeenschap, de communio – die ik de
gemeenschap van de overvloed noem – heeft centraal gestaan op het Tweede Vaticaans Concilie.
Is de visie van Franciscus van enig belang voor de crisis die wij meemaken? Kunnen wij er wat mee, en dan bedoel ik niet "what is in it for us", maar wat voor openingen biedt zijn visie ons?
Zou zo'n nieuwe oude visie de kracht hebben om de gevoelens van schaarste om te vormen tot een metanoia, een ommekeer van de gezindheid? Is het niet zo dat gedeelde schaarste een
draaglijke schaarste is, soms zelfs kan omkeren in een overvloed?
Deelname kost 30 euro.
Informatie en opgave:
info@franciscaans-studiecentrum.nl
of via de telefoon:
Willem Marie Speelman 06 1566 1563
Egidius zei: 'Ik wil de zonde van iemand anders niet kennen. Let niet op wat schadelijk is. Je hebt er niets aan.
Als iemand boze dingen over je zegt, moet je 'm helpen. Als iemand iets goeds van je zegt, moet je dat aan God teruggeven.'
